Sezaryen oranlarının artmasıyla birlikte daha sık karşılaşılan plasenta akreata, doğumda ciddi kanamaya yol açabilen ancak önceden tanındığında güvenle yönetilebilen bir durumdur. Bu yazıda tanımını, risk faktörlerini ve yönetimini açıklıyoruz.
Tanım
Normalde plasenta, doğumdan sonra rahim duvarından kolayca ayrılır. Plasenta akreata spektrumunda (PAS) plasenta rahim duvarına anormal biçimde yapışır. Derinliğine göre üç tip tanımlanır:
- Akreata: Plasenta rahim kasına yüzeysel olarak yapışmıştır.
- İnkreata: Plasenta rahim kasının içine ilerlemiştir.
- Perkreata: Plasenta rahim duvarını aşarak mesane gibi komşu organlara ulaşmıştır.
Neden olur?
Rahimde önceki bir ameliyat izi, plasentanın normal yapışmasını sağlayan dokuyu bozar. En önemli risk faktörü önceki sezaryenlerdir; sezaryen sayısı arttıkça risk artar. Plasentanın önceki kesinin üzerine yerleştiği plasenta previa olgularında risk daha da yüksektir. Miyomektomi, küretaj, Asherman sendromu, tüp bebek gebeliği ve ileri anne yaşı diğer risk faktörleridir.
Belirtiler
Çoğu olguda gebelik boyunca belirti olmaz. Plasenta previa ile birlikte olan olgularda ağrısız vajinal kanama görülebilir. Tanı büyük oranda risk faktörü taşıyan gebelerin planlı ultrason değerlendirmesiyle konur.
Tanı
Önceki sezaryen öyküsü olan gebelerde plasenta yerleşimi erken dönemden itibaren dikkatle izlenir. 18–20. haftadan itibaren ayrıntılı ultrason ve Doppler ile plasentanın rahim duvarıyla ilişkisi, damarlanması ve mesaneyle sınırı değerlendirilir. Belirsiz olgularda ya da komşu organ tutulumu şüphesinde MR görüntüleme yardımcı olur.
Neden planlı doğum gerekir?
PAS’ta plasenta doğumdan sonra ayrılamaz; ayrılmaya zorlanması ağır kanamaya neden olur. Bu nedenle doğum, deneyimli bir ekiple ve önceden hazırlanmış bir planla yapılmalıdır:
- Doğum genellikle 34–36. haftalar arasında planlı sezaryen ile gerçekleştirilir.
- Perinatoloji, anestezi, kan bankası, gerektiğinde üroloji ve girişimsel radyoloji, yenidoğan ekibi önceden hazır bulunur.
- Yeterli kan ve kan ürünü hazırlanır; kanama kontrolü için ileri cerrahi teknikler kullanılır.
Rahim korunabilir mi?
Yaygın ve derin tutulumda sezaryen ile birlikte rahmin alınması (sezaryen histerektomi) en güvenli yaklaşımdır. Seçilmiş olgularda plasentanın yerinde bırakılması ya da tutulan bölgenin çıkarılıp rahmin onarılması gibi rahmi koruyan yaklaşımlar uygulanabilir. Hangi yolun izleneceği tutulumun derecesine, kanama riskine ve kadının ileride çocuk isteğine göre önceden, birlikte kararlaştırılır.
Önleme
PAS’ı önlemenin en etkili yolu, tıbbi gerekçesi olmayan sezaryenlerden kaçınmaktır. Sezaryen öyküsü olan kadınlarda yeni gebelikte erken ultrasonla gebelik kesesinin ve plasentanın yerleşiminin değerlendirilmesi, olası sorunların erken tanınmasını sağlar.