Gebelik boyunca birçok ultrason yapılır; ancak bunların yalnızca bazıları ayrıntılı (ikinci düzey) ultrason olarak adlandırılan, bebeğin tüm organlarının sistematik biçimde incelendiği muayenelerdir. Bu yazıda bu incelemelerin ne zaman, nasıl ve neden yapıldığını anlatıyoruz.
Rutin ultrason ile detaylı ultrason arasındaki fark
Rutin kontrol ultrasonunda bebeğin kalp atımı, büyümesi, amniyon sıvısı ve plasenta yerleşimi gibi temel bilgiler değerlendirilir. Ayrıntılı ultrasonda ise bebeğin beyninden ayak parmaklarına kadar tüm organ sistemleri belirli bir protokole göre, tek tek ve ölçümlerle incelenir. Bu inceleme daha uzun sürer, ileri düzey cihaz ve bu konuda eğitim almış bir hekim gerektirir.
11–14. hafta: erken tarama
Bu dönemde bebek 4,5–8,5 cm boyundadır ve şaşırtıcı derecede ayrıntılı değerlendirilebilir:
- Ense kalınlığı (NT) ve burun kemiği; kromozomal risk hesabında kullanılır
- Kafatası ve beyin yapıları, karın duvarı, mide, mesane, kol ve bacaklar
- Kalbin temel değerlendirmesi ve bazı büyük kalp anomalilerinin erken işaretleri
- Çoğul gebeliklerde plasenta tipinin (koryonisite) belirlenmesi
- Uterin arter Doppler ile preeklampsi riskinin hesaplanması
Aynı gün alınan kan testiyle birlikte ikili test tamamlanır. Bu haftalardaki inceleme, 18–23. hafta taramasının yerini almaz; onu tamamlar.
18–23. hafta: ayrıntılı anomali taraması
Gebeliğin en kapsamlı ultrason incelemesidir. Beyin ve omurilik, yüz ve dudaklar, boyun, kalp ve büyük damarlar, akciğerler, diyafram, mide ve bağırsaklar, böbrekler ve mesane, karın duvarı, kol ve bacaklar, el ve ayaklar, plasenta, göbek kordonu ve amniyon sıvısı değerlendirilir. Gerekli görülürse rahim ağzı uzunluğu ölçülür. Bu dönem, saptanan bir bulguyla ilgili ileri inceleme ve karar için yeterli zaman bırakması bakımından önemlidir.
Üçüncü üç ay
- haftadan sonra yapılan incelemelerde bebeğin büyümesi, amniyon sıvısı ve Doppler ölçümleri ön plandadır. Bazı bulgular (böbrek genişlemesi, bağırsak sorunları, beyin yapılarında değişiklik gibi) ilk kez bu dönemde görülebildiğinden organlar yeniden gözden geçirilir.
Muayene nasıl geçer?
Hazırlık gerekmez; ağrısızdır. Karından, bazen vajinal yoldan yapılır ve 20–40 dakika sürer. Bebek uygun pozisyonda değilse kısa bir yürüyüş sonrası tekrar bakılır; nadiren ikinci bir randevu gerekir. İnceleme sonunda bulgular yazılı rapor olarak verilir ve yüz yüze anlatılır.
Sınırlamalar
Ayrıntılı ultrason, büyük yapısal anomalilerin önemli kısmını saptar; ancak saptama oranı organ sistemine, gebelik haftasına, annenin vücut yapısına ve bebeğin duruşuna göre değişir. Kromozomal ve genetik sorunların bir bölümü ultrasonda bulgu vermez; bu nedenle tarama testleri ve ultrason birlikte değerlendirilir.
Bir bulgu saptanırsa?
Her bulgu ciddi bir sorun anlamına gelmez; birçok bulgu geçicidir ya da yalnızca izlem gerektirir. Gerekirse fetal ekokardiyografi, genetik danışmanlık ve amniyosentez gibi ileri incelemeler planlanır; bazı durumlarda anne karnında tedavi seçenekleri gündeme gelir. Bulgunun anlamı, olası seyri ve seçenekler sizinle sakin bir ortamda, anlaşılır biçimde konuşulur.